Zmiany w prawie spadkowym

Nie tylko osoby, które muszą być na bieżąco z przepisami prawnymi z uwagi na swój zawód czekają na zmiany, które pojawiają się zawsze wraz z końcem i początkiem roku. Każdy z nas bowiem powinien orientować się, jakie ważne zmiany zachodzą w kodeksach i ustawach, gdyż nigdy nie wiadomo, kiedy sytuacje życiowe sprawią, że taka wiedza okaże się niezbędna.

Dlatego też, warto chociaż zapoznać się z nowelizacją prawa spadkowego, gdyż nowe przepisy wchodzą w życie jeszcze w 2023 roku.

Otóż od 15 listopada 2023 roku można spodziewać się szeregu zmian w kwestiach dotyczących dziedziczenia i nie tylko.

Co więc warto wiedzieć? Co się zmieni w prawie spadkowym? Jak się okazuje, ustawodawca znowelizował wiele kwestii.

Poniżej zaprezentowano kilka najważniejszych zmian, które dotyczą np.: odrzucenia spadku przez dzieci, czy też ograniczenia grupy spadkobierców.

Odrzucenie spadku przez dzieci

Z pewnością każdy, kto choć trochę orientuje się w obowiązującym w Polsce prawie spadkowym doskonale wie, że małoletnie dzieci miały możliwość do tej pory przyjęcia spadku po zmarłym, bądź też odrzucenia go.

Już jakiś czas temu zaczęły też obowiązywać przepisy, dzięki którym małoletni mogli dziedziczyć majątek z tzw. “dobrodziejstwem inwentarza”, co oznaczało w praktyce, iż po zmarłym osoba, która dziedziczy odpowiada za dług tylko do wysokości spadku.

Chroniło to spadkobierców przez długami spadkodawcy. Nowe przepisy, które zaczęły obowiązywać od 15 listopada 2023 roku znacznie uprościły procedurę odrzucenia spadku przez niepełnoletnie osoby.

Jak to wygląda w praktyce?

Obecnie rodzic dziecka, który dziedziczy majątek po zmarłym może złożyć oświadczenie w sądzie lub też przed notariuszem.

Wcześniejsze przepisy wymagały jeszcze przy tej procedurze zgody sądu opiekuńczego.

Teraz wystarczy uprzednie odrzucenie spadku przez rodzica, który w pierwszej kolejności dziedziczyłby majątek po zmarłym.

Zgoda sądu dalej wymagana – w jakich sytuacjach?

Nowe przepisy znacznie ułatwiają procedurę, jednak nie oznacza to, iż we wszystkich sytuacjach będzie możliwe dokonanie czynności, jak opisano powyżej.

Nadal bowiem w sytuacjach, w których to małoletni dziedziczy majątek w pierwszej kolejności po jednym rodzicu – będzie wymagana zgoda sądu.

O taką zgodę sądu trzeba również wystąpić w sytuacji, w której to rodzice nie zgadzają się, co do dziedziczenia małoletniego.

Gdy jeden z rodziców nie chce, by skorzystać z takiej procedury uproszczonej dziedziczenia – również wymagana jest zgoda sądu.

W takiej sytuacji trzeba się liczyć z tym, iż we wszystkich ważnych kwestiach wówczas związanych z majątkiem odziedziczonym przez małoletnią osobę – trzeba będzie występować o zgodę do sądu.

Zmiana właściwości sądu

W prawie spadkowym od 15 listopada zmieniły się również przepisy dotyczące właściwości sądu.

Do tej pory osoby, które borykały się z tego typu sprawami, doskonale wiedzą, że główne decyzje jeżeli chodzi o osoby małoletnie i kwestie dziedziczenia – dokonywane były przez sąd opiekuńczy.

Przepisy, które weszły w życie stanowią, że w przypadku czynności, które znacznie przekraczają zwykłe zarządzanie majątkiem małoletniego (np. dotyczącej przyjęcia, czy też odrzucenia spadku) będzie należeć teraz do sądu. Jaki to sąd?

Sądem spadku nazywany jest sąd, w którym toczy się postępowanie spadkowe, czyli sąd znajdujący się w rejonie, w którym to mieszkał spadkodawca.

Nie trzeba się jednak martwić. Osoby, które nie zapoznały się z tą nowelizacją i złożyły dokumenty do sądu opiekuńczego zostaną poinformowane, iż sprawa zostaje przekazana do sądu spadku.

Z czego wynika to nowe rozwiązanie? Ustawodawca wprowadził te zmiany w celu usprawnienia pracy sądów i przyspieszenia zakończenia spraw.

Mimo iż w niektórych sprawach sąd opiekuńczy będzie musiał współpracować z sądem spadku, to jednak warto podkreślić, iż na zakończenie toczącego się postępowania nie trzeba będzie czekać kilku lat.

Ograniczenie tzw. trzeciej grupy spadkobierców

Kolejna zmiana należąca do jednej z ważniejszych z pewnością może zaskoczyć wiele osób, jednak warto się z nią zapoznać jak najszybciej.

W nowych przepisach pojawiło się bowiem ograniczenie dziedziczenia do tzw. trzeciej grupy spadkobierców.

Jak to będzie wyglądać w praktyce? Po zmianie prawa spadkowego dziedziczyć po zmarłym będą mogli dziadkowie lub w kolejności, ich dzieci oraz wnuki.

Do tej pory przepisy umożliwiały dziedziczenie jeszcze innym członkom rodziny z dalszej linii. Ograniczenie to ma za zadanie zawęzić krąg spadkobierców i tym samym również usprawnić postępowanie spadkowe.

W wielu sytuacjach dotychczas latami poszukiwano dalekich krewnych i to na całym świecie, by mieć pewność, iż nikogo nie pominięto.

Dzięki zmianie, po osobie zmarłym będą mogli dziedziczyć dziadkowie, ich dzieci i wnuki. (w art. 934: a) § 2 otrzymuje brzmienie: „§ 2. Jeżeli którekolwiek z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.”,)

Niegodność dziedziczenia

Czy osoby, które są dalekimi krewnymi i nigdy nie miały kontaktu ze spadkodawcą mają prawo do jego majątku?

Czy osoby, które nagminnie nakłaniały bliska osobę do zmiany testamentu nie poniosą konsekwencji?

Otóż, w nieobowiązujących już przepisach bardzo zawężony był katalog osób, które można było uznać za niegodne dziedziczenia.

Nowe przepisy prawa spadkowego także w tej kwestii przyniosły znaczne zmiany.

Od 15 listopada 2023 roku ustawodawca bowiem rozszerzył krąg osób, które można uznać za niegodne dziedziczenia po spadkodawcy.

Mimo iż artykuł został poszerzony o dwa punkty, to jednak zmiana jest zauważalna. Jak to teraz wygląda? Otóż teraz sąd może uznać, iż nieuprawnionymi do spadku są osoby, które:

1. spowodowały umyślne i ciężkie przestępstwo wobec spadkodawcy,
2. podstępem lub groźbą nakłonili spadkodawcę do sporządzenia/odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu dokonaniu tej czynności,
3. umyślnie zniszczyli lub przerobili, czy też podrobili testament,
4. nie wykonywali obowiązku alimentacyjnego wobec spadkodawcy,
5. uchylali się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą.

O punkt 4 i 5 został poszerzony katalog osób niegodnych dziedziczenia nowymi przepisami, które dodano w art. 928 § 1 pkt 4 i 5 kodeksu cywilnego.

W praktyce może to oznaczać, iż osoby, które do tej pory nie utrzymywały kontaktu ze spadkodawcą, nie pomagali mu w potrzebie, a wręcz działali na jego niekorzyść – nie mogą po nim dziedziczyć.

Przepis ten pozwala tym samym odsunąć od spadku osoby (np. dalekich krewnych), które w rzeczywistości nie mieli nigdy nic wspólnego ze spadkodawcą.

  Termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzucenia spadku

W nowych przepisach, które weszły już w życie, warto zwrócić uwagę również na termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzucenia spadku.

Zainteresowani tym tematem nie muszą się obawiać, gdyż termin ten jest zachowany i nadal wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tym, iż przysługuje mu spadek po spadkodawcy.

Warto jednak zwrócić uwagę, iż czas ten zostanie przedłużony w przypadku, gdy rodzic małoletniego będzie np. musiał uzyskać zgodę sądu opiekuńczego.

W takiej sytuacji, gdy sprawa toczy się przed sądem opiekuńczym termin 6 miesięcy zawiesza się. Dobrze zwrócić uwagę na jeszcze jedną ważną kwestię.

Chodzi bowiem o to, iż zgodnie z nowymi przepisami termin zostanie zachowany już w momencie, gdy osoba upoważniona do dziedziczenia złoży wniosek o odebranie oświadczenia o przyjęciu/odrzuceniu spadku do sądu. Regulują to następujące przepisy: art. 1015 po § 1 dodaje się § 1 1 i 1 2 w brzmieniu: „§ 1 1 .

Do zachowania terminu, o którym mowa w § 1, wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. § 1 2 .

Jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie.”